နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရတဲ့ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်တစ်ဦးရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးခရီး
မြန်မာနိုင်ငံကနေ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ ထွက်ပြေးခဲ့ရတဲ့ ရိုဟင်ဂျာလူငယ် ရှာကီလ် အက်တာဟာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ကော့ဘဇားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေကို ကူညီပေးနေပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုဖြစ်စဉ် ၅,၀၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေတဲ့ သူ့မိသားစုကိုယ်တိုင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုတွေ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖိနှိပ်မှုနဲ့ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုတွေကြားကနေ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူတစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်လာတဲ့ ရှာကီလ်ကတော့ လူ့အခွင့်အရေးကို လေးစားလိုက်နာမှုမရှိဘဲ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တည်ဆောက်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ ယုံကြည်ထားပါတယ်။
နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနဲ့ ကြီးပြင်းလာခဲ့ရတဲ့ဘဝ
ရှာကီလ် အက်တာကို မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်၊ မောင်တောမြို့နယ်၊ ကျက်ရိုးပြင်ကျေးရွာမှာ မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်။ သူဟာ အက်တာ ကမားလ်နဲ့ တိုဟာလို့လည်း ခေါ်ကြတဲ့ နူးရ် ဖာတီမာတို့ရဲ့ သားဖြစ်ပါတယ်။
သူ့မိသားစုဟာ ကျေးရွာအတွင်း လူမှုရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်တွေမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ နောက်ခံရှိပါတယ်။ သူ့အဘိုးဖြစ်သူ ဟာဘီ အာဟာမက်ဟာ ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ငါးကြိမ်ဆက်တိုက်၊ စုစုပေါင်း ၂၂ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ သူ့ဦးလေးတွေဖြစ်တဲ့ မူစတာဖာ ကမားလ်နဲ့ မောင်မောင်ကြီးတို့လည်း ကျေးရွာအတွင်း ခေါင်းဆောင်မှုတာဝန်တွေ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြပါတယ်။
ရှာကီလ်ရဲ့ ပြောဆိုချက်အရ သူ့ဘိုးဘေးတွေဟာ ဒေသခံတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားအတွက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသလို သူတို့ရဲ့ အခက်အခဲတွေကိုလည်း ကိုယ်စားပြောဆိုပေးခဲ့ကြပါတယ်။ မိသားစုဟာ မိမိတို့ကျေးရွာမှာ လူသိများတဲ့ ဈေးတစ်ခုကိုလည်း မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာ စီမံခန့်ခွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီလို ဒေသခံအသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ဆက်နွှယ်မှုတွေ ရှိခဲ့ပေမဲ့ ရိုဟင်ဂျာမိသားစုများစွာလိုပဲ ရှာကီလ်တို့မိသားစုဟာလည်း ဖိနှိပ်မှုနဲ့ လုံခြုံမှုကင်းမဲ့ခြင်းတွေကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ ရခိုင်ပြည်အတွင်း အကြမ်းဖက်မှုတွေ ပြင်းထန်လာချိန် သူတို့မိသားစုဟာ နေရပ်စွန့်ခွာပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကို ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ရှာကီလ်ဟာ အဋ္ဌမတန်း ပညာသင်ယူနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့နေ့စဉ်ဘဝမှာ မနက်အရုဏ်တက်ချိန် ဖဂျရ်ဝတ်ပြုဆုတောင်းတာ၊ ဒေသခံဘာသာရေးစာသင်ကျောင်းမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာရေးပညာ သင်ယူတာနဲ့ ကျေးရွာအလယ်တန်းကျောင်း တက်ရောက်တာတို့ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ငါးယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်တဲ့ ရှာကီလ်ဟာ ငယ်ရွယ်စဉ်မှာပဲ မိခင်ကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ညီအစ်ကိုမောင်နှမတွေ ငယ်ရွယ်နေသေးတာကြောင့် မိသားစုအနေနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ လက်တွေ့ဘဝအခက်အခဲတွေကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ကို ရောက်ရှိလာပြီးနောက်မှာလည်း မိသားစုဟာ ဝင်ငွေမတည်ငြိမ်မှုနဲ့ အခြေခံလိုအပ်ချက်တွေ ဖြည့်ဆည်းဖို့ အခက်အခဲတွေ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရှာကီလ်ဟာ ပညာရေးကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့ပြီး လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းက ဦးဆောင်ဖွင့်လှစ်ထားတဲ့ အထက်တန်းကျောင်းမှာ အထက်တန်းပညာ ဒုတိယနှစ်အထိ သင်ယူပြီးမြောက်ခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ သူ့ဖခင် အက်တာ ကမားလ်ဟာ နော်ဝေဒုက္ခသည်ကောင်စီ (Norwegian Refugee Council – NRC) မှာ လမ်းညွှန်သင်ကြားပေးသူ (Mentor Teacher) အဖြစ် အလုပ်ရခဲ့ပြီး တစ်လကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တာကာငွေ ၁၃,၀၀၀ ဝန်းကျင် ရရှိခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီဝင်ငွေက မိသားစုအတွက် အထောက်အပံ့ဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ ဒုက္ခသည်ဘဝရဲ့ အခက်အခဲတွေကတော့ ဆက်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူတစ်ဦး ဖြစ်လာခြင်း
ရှာကီလ်ဟာ သူ့မိသားစုနဲ့ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေကြောင့် လူ့အခွင့်အရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တာလို့ ပြောပါတယ်။
သူ့အနေနဲ့ ဒုက္ခသည်စခန်းအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုလို့ စွပ်စွဲထားတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေ၊ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ အကြမ်းဖက်မှုတွေဟာ လူတစ်ဦးချင်းစီနဲ့ မိသားစုတွေအပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်မှုရှိသလဲဆိုတာကို တွေ့မြင်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒီအတွေ့အကြုံတွေက သူ့အတွက် လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းဟာ အလုပ်အကိုင်တစ်ခုထက်ပိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှိလာစေခဲ့ပါတယ်။
သူက အခုလို ပြောပါတယ်။
“ကျွန်တော်ဟာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူဖြစ်သလို ကျွန်တော့်မိသားစုလည်း အဲဒီလိုချိုးဖောက်မှုတွေကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနယ်ပယ်ကို ရွေးချယ်ခဲ့တာပါ။”
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်မှာ ရှာကီလ်ဟာ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်များအသင်း (Rohingya Youth Association – RYA) ကို ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး စခန်းညှိနှိုင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကာလအတွင်း လူ့အခွင့်အရေး၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း စည်းလုံးညီညွတ်ရေး၊ ကျား၊ မ အခြေပြုအကြမ်းဖက်မှု၊ ဖြစ်စဉ်မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနဲ့ သတင်းအချက်အလက်တင်ပြခြင်းဆိုင်ရာ သင်တန်းတွေနဲ့ အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ သူ့ပြောဆိုချက်အရ အဲဒီလို သင်တန်း ၁၂ ခုကျော် တက်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီအတွေ့အကြုံတွေက လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို ခွဲခြားသိရှိဖို့၊ ဖြစ်စဉ်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ဖို့နဲ့ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေဆီ တင်ပြဖို့ လိုအပ်တဲ့ အသိပညာနဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုတွေ ရရှိစေခဲ့ပါတယ်။
ရှာကီလ်ဟာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုကွန်ရက် (Rohingya Youth Advocacy Network – RYAN) မှာ အစီအစဉ်ညှိနှိုင်းရေးမှူး (Program Coordinator) အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပါတယ်။
ဒီတာဝန်မှာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေအတွင်း လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို သုတေသနပြုတာ၊ မှတ်တမ်းတင်တာနဲ့ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေဆီ တင်ပြတာတို့အတွက် လူငယ်တွေ ပူးပေါင်းပါဝင်လာအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ လူငယ်တွေဟာ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးကို လူနည်းစုတစ်စုတည်းရဲ့ တာဝန်အဖြစ် မမြင်ဘဲ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတစ်ခုလုံး ပါဝင်နိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် နားလည်လာဖို့ကိုလည်း အလေးထားခဲ့ပါတယ်။
အဖွဲ့နဲ့အတူ လုပ်ကိုင်ရခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေအကြောင်း ရှာကီလ်က အခုလို ပြောပါတယ်။
“ဒီလိုအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့နဲ့ အလုပ်လုပ်ရတာက ကျွန်တော့်အတွက် အကျိုးကျေးဇူးကြီးနှစ်ခု ရှိပါတယ်။ ပထမတစ်ခုက လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ကျွန်တော့်ရဲ့နားလည်မှု ပိုမိုတိုးတက်လာတာပါ။ ဒုတိယတစ်ခုက တခြားသူတွေရဲ့အခြေအနေကို နားလည်ပြီး ကူညီပေးတတ်လာတာပါ။ နေ့တိုင်း လူသစ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်စကားပြောရတယ်၊ သူတို့ရဲ့အတွေ့အကြုံတွေနဲ့ ခံစားချက်တွေကို နားထောင်ရတယ်။ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေအတွင်းမှာလည်း ပိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒီကွန်ရက်က လူ့အခွင့်အရေးအတွက် အတူတကွ လုပ်ဆောင်နိုင်ဖို့ လူတွေကို အင်အားဖြစ်စေပါတယ်။”
ဖြစ်စဉ် ၅,၀၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တယ်လို့ ဆို
ရှာကီလ်ရဲ့ အဓိကလုပ်ငန်းတွေထဲမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုလို့ စွပ်စွဲထားတဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းမှတ်တမ်းတင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေဆီ တင်ပြပေးတာ ပါဝင်ပါတယ်။
သူ့ပြောဆိုချက်အရ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုဖြစ်စဉ် ၅,၀၀၀ ကျော်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါတယ်။ သူမှတ်တမ်းတင်ပေးခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်တွေထဲက ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတချို့ဟာ နောက်ပိုင်းမှာ ပိုမိုလုံခြုံတဲ့ အခြေအနေကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး သူနဲ့လည်း ပုံမှန်ဆက်သွယ်နေကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီအရေအတွက်နဲ့ ရလဒ်တွေကို သီးခြားအတည်ပြုထားတဲ့ စာရင်းအင်းအဖြစ် မဖော်ပြနိုင်သေးပေမဲ့ ရှာကီလ်ရဲ့ ပြောဆိုချက်အရ သူလုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ မှတ်တမ်းတင်ရေးလုပ်ငန်းရဲ့ အတိုင်းအတာကို ဖော်ပြနေပါတယ်။
ဒုက္ခသည်စခန်းလို လုံခြုံရေးအခြေအနေ မတည်ငြိမ်နိုင်တဲ့ နေရာတွေမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းဟာ ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေ သိရှိနားလည်လာစေဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။ မှတ်တမ်းတွေကတစ်ဆင့် ချိုးဖောက်မှုဖြစ်စဉ်တွေရဲ့ ပုံစံနဲ့ အကာအကွယ်ပေးရေးဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖော်ထုတ်နိုင်ပြီး သင့်လျော်တဲ့ တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်မှုတွေ ပြုလုပ်နိုင်ဖို့လည်း အထောက်အကူဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီလုပ်ငန်းတွေမှာ ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေကို ကာကွယ်ဖို့ အထူးအရေးကြီးပါတယ်။ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်ရာမှာ သက်ဆိုင်သူရဲ့ နားလည်သဘောတူညီချက် ရယူဖို့၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေကို လျှို့ဝှက်ထားဖို့နဲ့ အချက်အလက်တွေကို လုံခြုံစွာ ကိုင်တွယ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အချက်အလက်တွေကို မသင့်လျော်တဲ့နည်းလမ်းနဲ့ မျှဝေမိရင် ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေဟာ ထပ်မံခြိမ်းခြောက်ခံရတာ ဒါမှမဟုတ် အန္တရာယ်ကျရောက်တာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ရှာကီလ်ကတော့ လူတိုင်း လုံခြုံစွာနေထိုင်နိုင်ဖို့၊ ကိုယ့်ဘဝအတွက် ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့နဲ့ ငြိမ်းချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့ အရေးကြီးတယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ဆက်ရှိနေသရွေ့ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။
ဖခင်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုနဲ့ မိသားစုလုံခြုံရေး
လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်နေတဲ့ ရှာကီလ်ရဲ့ မိသားစုကိုယ်တိုင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုတွေ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ သူက ပြောပါတယ်။
ရှာကီလ်ရဲ့ ပြောဆိုချက်အရ ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုအတွင်း သူ့ဖခင် အက်တာ ကမားလ်ဟာ ဘယ်ဘက်ခြေထောက်ကို သေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။
ည ၁၀ နာရီဝန်းကျင်မှာ သူ့ဖခင်ဟာ ဘောလုံးပွဲကို ရုပ်မြင်သံကြားကနေ ကြည့်ဖို့ ပြင်ဆင်ရင်း ဆိုင်တစ်ဆိုင်မှာ ရှိနေခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ လက်နက်ကိုင်အမျိုးသားတစ်စု ရောက်လာပြီး ဆိုင်ဘက်ကို သေနတ်နဲ့ ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ကျည်ဆန်တစ်တောင့်က သူ့ဖခင်ရဲ့ ဘယ်ဘက်ခြေထောက်ကို ထိမှန်ခဲ့တယ်လို့ ရှာကီလ်က ပြောပါတယ်။
နောက်ထပ်ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၂ ရက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ရှာကီလ်ရဲ့ ပြောဆိုချက်အရ ည ၉ နာရီဝန်းကျင်မှာ သူဟာ မိသားစုနေထိုင်ရာနေရာမှာ မရှိနေချိန် အမည်မသိလူရှစ်ဦး ရောက်လာပြီး သူ့ဖခင်ကို ရှာကီလ် ဘယ်မှာရှိသလဲလို့ မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်။ သူ့ဖခင်က သားဖြစ်သူရဲ့ တည်နေရာကို မပြောပြခဲ့တဲ့နောက် အဲဒီလူတွေက သူ့ဖခင်ကို ရိုက်နှက်ခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဖြစ်စဉ်စတင်ပြီးနောက် အနီးအနားက လူတွေ ထွက်လာခဲ့ကြပြီး အဲဒီလူတစ်စု ထွက်ပြေးသွားခဲ့တယ်လို့ ရှာကီလ်က ပြောပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး တိုက်ခိုက်သူတွေရဲ့ အထောက်အထားနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို သီးခြားအတည်ပြုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါဘူး။ အဲဒီဖြစ်စဉ်တွေဟာ ရှာကီလ်ရဲ့ လူ့အခွင့်အရေးလုပ်ငန်းတွေနဲ့ ဆက်စပ်မှုရှိ၊ မရှိဆိုတာကိုလည်း သီးခြားစုံစမ်းအတည်ပြုဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီလိုဖြစ်စဉ်တွေဟာ ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ နေထိုင်သူတွေအတွက် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုတွေကို ပိုမိုကြီးမားစေနိုင်ပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို မှတ်တမ်းတင်ပြီး သတင်းပို့နေသူတွေအတွက်လည်း ကိုယ်တိုင်နဲ့ မိသားစုဝင်တွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို စိုးရိမ်နေရခြင်းဟာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူတွေဟာ ခြိမ်းခြောက်မှုနဲ့ လက်တုံ့ပြန်မှုတွေကို မကြောက်ရွံ့ဘဲ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့လုံခြုံရေးဟာ ကိုယ်တိုင်အတွက်သာမက သူတို့ကို အားကိုးပြီး အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ ချိုးဖောက်မှုတွေကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနေသူတွေအတွက်ပါ အရေးကြီးပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခြင်း
ရှာကီလ်ဟာ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်တွေရဲ့ ပါဝင်မှုနဲ့ လူ့အခွင့်အရေးမှတ်တမ်းတင်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သလို နောက်ပိုင်းမှာ သုတေသနနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကူအညီပေးရေးလုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ပါဝင်လာခဲ့ပါတယ်။
၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ ရိုဟင်ဂျာလူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုစင်တာ (Rohingya Advocacy Center – RAC) ရဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုအောက်မှာ ဖြစ်စဉ်စီမံခန့်ခွဲရေးဝန်ထမ်း (Case Management Worker) အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီစီမံကိန်းကတော့ နောက်ပိုင်းမှာ ပြီးဆုံးသွားခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ဒေသတစ်ဝန်း လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေတဲ့ ဒုက္ခသည်တွေ ဦးဆောင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေးသုတေသနနဲ့ လှုံ့ဆော်ရေးစင်တာ (Human Rights Research and Advocacy Centre – HRRAC) ကို ဝင်ရောက်ခဲ့ပါတယ်။ လက်ရှိမှာ လူ့အခွင့်အရေးသုတေသနတွဲဖက် (Human Rights Research Associate) အဖြစ် လူ့အခွင့်အရေးသုတေသန၊ ဖြစ်စဉ်မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနဲ့ လှုံ့ဆော်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်နေပါတယ်။
သူ့ရဲ့အတွေ့အကြုံတွေက လူငယ်တွေအတွက် သင်တန်းတွေ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ ပူးပေါင်းလုပ်ကိုင်ခွင့်တွေဟာ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ရေရှည်ပါဝင်နိုင်ဖို့ လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြနေပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာလူငယ်တွေဟာ ကိုယ့်အသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ ဘာသာစကား၊ လူမှုအခြေအနေနဲ့ နေထိုင်မှုပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်ကြတာကြောင့် ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို ဖော်ထုတ်မှတ်တမ်းတင်ရာမှာ အရေးပါတဲ့အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီလုပ်ငန်းတွေ ရေရှည်တည်တံ့ဖို့ဆိုရင် သင်တန်း၊ အရင်းအမြစ်၊ အဖွဲ့အစည်းအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးအကာအကွယ်တွေ လိုအပ်ပါတယ်။
လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးနဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြိုးပမ်းမှု
ရှာကီလ် အက်တာရဲ့ ဘဝခရီးစဉ်ဟာ နေရပ်စွန့်ခွာရမှုနဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်တစ်ဦးက လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေမှာ ဘယ်လိုပါဝင်လာခဲ့သလဲဆိုတာကို ဖော်ပြနေပါတယ်။
သူ့ပြောဆိုချက်အရ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုဖြစ်စဉ် ထောင်နဲ့ချီကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေကို ကူညီဖို့လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မိသားစုကိုယ်တိုင်လည်း အကြမ်းဖက်မှုနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုတွေ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီအတွေ့အကြုံက လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူတွေရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြနေပါတယ်။ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို မှတ်တမ်းတင်နေသူတွေ၊ ထိခိုက်ခံစားခဲ့ရသူတွေနဲ့ သူတို့ရဲ့မိသားစုဝင်တွေ လုံခြုံစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အကာအကွယ်နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ လိုအပ်နေပါတယ်။
ရှာကီလ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုတာ အကြမ်းဖက်မှုတွေ ရပ်တန့်သွားရုံသာ မဟုတ်ပါဘူး။ လူတိုင်း ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ နေထိုင်နိုင်ဖို့၊ ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို လွတ်လပ်စွာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့နဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ ရပ်တည်နိုင်ဖို့လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
စာရေးသားသူအကြောင်း
Ro Maung Shwe ဟာ ရိုဟင်ဂျာအသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ လူ့အခွင့်အရေး၊ လူမှုတရားမျှတရေးနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေကို အလေးထားလုပ်ဆောင်နေတဲ့ စာရေးဆရာ၊ သတင်းထောက်၊ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်သူနဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအကျိုးပြု လှုပ်ရှားသူတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။
စာရေးသူ၏ မှတ်ချက်
ဒီဆောင်းပါးကို ရှာကီလ် အက်တာထံမှ ရရှိတဲ့ အချက်အလက်တွေအပေါ် အခြေခံရေးသားထားပြီး သူပါဝင်လုပ်ကိုင်နေတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေနဲ့ သူ့ဖခင်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်အလက်တွေကို စာရေးသူက အတည်ပြုထားတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ ရှာကီလ်ဟာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင်လာခဲ့တဲ့ ရိုဟင်ဂျာလူငယ်တစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။