ICJ စီရင်ချက်က မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ အနာဂတ်ကို ဘယ်လိုပြောင်းလဲစေနိုင်မလဲ
မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေကြောင့် ရိုဟင်ဂျာ သိန်းနဲ့ချီပြီး နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရတာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး ရှိလာချိန်မှာ ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်တဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (ICJ) က ချမှတ်မယ့် စီရင်ချက်ဟာ ရိုဟင်ဂျာအရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ နိုင်ငံတကာတုံ့ပြန်မှုတွေကို အပြောင်းအလဲဖြစ်စေနိုင်တဲ့ အလားအလာရှိနေပါတယ်။
နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်မှာ ICJ က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံအကြား အမှု (The Gambia v. Myanmar) ကို စီရင်ချက်ချဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။ ဒီအမှုဟာ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးစုအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဆိုင်ရာ စွပ်စွဲချက်တွေနဲ့ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတားဆီးရေးကွန်ဗင်းရှင်း (Genocide Convention) အရ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ တာဝန်ရှိမှုကို စစ်ဆေးနေတဲ့ သမိုင်းဝင်အမှုတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံက ဒုက္ခသည်စခန်းတွေမှာ ကိုးနှစ်နီးပါး နေထိုင်ခဲ့ရတဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက် ဒီစီရင်ချက်ဟာ သူတို့ခံစားခဲ့ရတဲ့ ဒုက္ခတွေကို အသိအမှတ်ပြုခံရဖို့၊ တာဝန်ရှိသူတွေကို တာဝန်ခံစေဖို့၊ လူမျိုးအမှတ်အသားနဲ့ အခွင့်အရေးတွေ ပြန်လည်ရရှိဖို့၊ နောက်ဆုံးမှာ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ နေရပ်ပြန်နိုင်ဖို့ မျှော်လင့်ချက်တစ်ခု ဖြစ်နေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဓိကမေးခွန်းက တရားရုံးက ဘယ်လိုစီရင်ချက်ချမလဲဆိုတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီစီရင်ချက်ကို လက်တွေ့အပြောင်းအလဲဖြစ်လာအောင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက ဘယ်လောက်အထိ ဆောင်ရွက်နိုင်မလဲဆိုတာက ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာအရေးကို ကမ္ဘာ့အာရုံစိုက်မှုရောက်လာစေခဲ့တဲ့ အမှု
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံဟာ မြန်မာနိုင်ငံက Genocide Convention ပါ တာဝန်ဝတ္တရားတွေကို ချိုးဖောက်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်နဲ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ICJ ကို တရားစွဲဆိုခဲ့တာပါ။
ဒီအမှုဟာ ၂၀၁၆ နဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွေမှာ မြန်မာစစ်တပ်က ရခိုင်ပြည်မြောက်ပိုင်းမှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးစစ်ဆင်ရေးတွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။ အဲဒီစစ်ဆင်ရေးတွေအတွင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်မှု၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု၊ ကျေးရွာမီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုနဲ့ အတင်းအကျပ် နေရပ်စွန့်ခွာစေမှုတွေ ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်တွေ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။
၂၀၁၇ ခုနှစ် စစ်တပ်ရဲ့ စစ်ဆင်ရေးနောက်ပိုင်း ရိုဟင်ဂျာ ၇ သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံကို ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး အရင်ကတည်းက ရောက်ရှိနေသူတွေနဲ့ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။ လက်ရှိမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဟာ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် ၁ သန်းကျော်ကို လက်ခံထားရပါတယ်။
မြန်မာနိုင်ငံဘက်ကတော့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲချက်ကို ငြင်းဆိုထားပြီး စစ်တပ်ရဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေဟာ တရားဝင် တန်ပြန်တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ ပြောဆိုထားပါတယ်။
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလမှာ ICJ က Genocide Convention အရ တားမြစ်ထားတဲ့ လုပ်ရပ်တွေ ထပ်မံမဖြစ်ပွားစေဖို့နဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေ ထိန်းသိမ်းထားဖို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ကြားဖြတ်အစီအမံတွေ ချမှတ်ခဲ့ပါတယ်။ အမှုရဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာတွေကို စစ်ဆေးတဲ့ ကြားနာမှုကိုတော့ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၂ ရက်ကနေ ၂၉ ရက်အထိ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ သည်ဟိတ်မြို့ရှိ Peace Palace မှာ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ စောင့်ကြည့်မှု
ဒီအမှုကို Human Rights Watch၊ Physicians for Human Rights၊ Fortify Rights၊ Legal Action Worldwide နဲ့ Special Advisory Council for Myanmar အပါအဝင် လူ့အခွင့်အရေးနဲ့ ဥပဒေရေးရာအဖွဲ့အစည်းတွေက အနီးကပ်စောင့်ကြည့်နေကြပါတယ်။
Human Rights Watch က ဒီအမှုဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး ပြစ်ဒဏ်ကင်းလွတ်ခွင့်ရနေတဲ့ အလေ့အထကို စိန်ခေါ်နိုင်မယ့် အခွင့်အရေးတစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
Physicians for Human Rights ကတော့ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှုတွေကနေ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာသူတွေ၊ ကလေးငယ်တွေနဲ့ ရုပ်ပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်မှုတွေ ရေရှည်ခံစားနေရသူတွေအတွက် ဒီတရားစီရင်မှုရဲ့ အရေးပါမှုကို အလေးထားဖော်ပြထားပါတယ်။ Fortify Rights ကလည်း ဒီအမှုမှာ ထွက်ဆိုချက်တွေပေးခဲ့တဲ့ ရိုဟင်ဂျာအသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာသူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။
Legal Action Worldwide နဲ့ Special Advisory Council for Myanmar တို့ကတော့ စီရင်ချက်ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် သံတမန်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ လက်တွေ့အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ ပြောဆိုထားပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ကနေဒါ၊ ဒိန်းမတ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဗြိတိန်၊ မော်လ်ဒိုက်၊ ဆလိုဗေးနီးယား၊ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံနဲ့ အိုင်ယာလန် စတဲ့ နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံကလည်း ICJ ဥပဒေစာတမ်း အပိုဒ် ၆၃ အရ ဒီအမှုမှာ တရားဝင်ကြားဝင်ပါဝင်ထားပါတယ်။
ဒီအချက်တွေက ရိုဟင်ဂျာအရေးဟာ ဂမ်ဘီယာနဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကြားက ဥပဒေရေးရာအငြင်းပွားမှုတစ်ခုထက် ကျော်လွန်ပြီး လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုတွေကို တားဆီးကာကွယ်ဖို့ နိုင်ငံတကာမှာ တာဝန်ရှိမှုရှိ၊ မရှိ စမ်းသပ်မယ့် အရေးကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်လာကြောင်း ပြသနေပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နဲ့ ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ မျှော်လင့်ချက်
ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည် ၁ သန်းကျော်ကို လက်ခံထားရတဲ့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွက်လည်း ဒီစီရင်ချက်ဟာ အထူးအရေးပါပါတယ်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က နိုင်ငံတကာတာဝန်ခံမှုရှိလာရေးနဲ့ ရိုဟင်ဂျာအကျပ်အတည်းကို ရေရှည်တည်တံ့စွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရေးအတွက် အကြိမ်ကြိမ် တောင်းဆိုထားပါတယ်။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေကို ရည်ညွှန်းရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံဘက်က အသုံးပြုတဲ့ “ဘင်္ဂါလီ” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကိုလည်း ကန့်ကွက်ထားပါတယ်။ အဲဒီအသုံးအနှုန်းဟာ ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ သီးခြားလူမျိုးအမှတ်အသားကို ငြင်းပယ်ပြီး တရားမဝင် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာသူတွေအဖြစ် ပုံဖော်ရာရောက်တယ်လို့ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်က ထောက်ပြထားပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ Nay San Lwin ကတော့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့ တရားမျှတမှုရရှိဖို့အတွက် နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်၊ တန်းတူအခွင့်အရေး၊ လူမျိုးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရမှုနဲ့ မူလနေထိုင်ခဲ့တဲ့ ကျေးရွာတွေကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ပြန်လာနိုင်ခွင့်တို့ လိုအပ်တယ်လို့ အလေးထားပြောဆိုထားပါတယ်။
Women’s Peace Network-Myanmar အဖွဲ့ရဲ့ အမှုဆောင်ဒါရိုက်တာ Wai Wai Nu ကလည်း ဒီအမှုမှာ နိုင်ငံ ၁၁ နိုင်ငံ ကြားဝင်ပါဝင်မှုကို ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်မှာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ သူက ဖော်ပြတဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းဖို့ နိုင်ငံတကာက ပိုမိုအားကောင်းတဲ့ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ လုပ်ဆောင်သင့်တယ်လို့ တောင်းဆိုထားပါတယ်။
Rohingya Maiyafuinor Collaborative Network ကို တည်ထောင်သူ Yasmin Ullah ကလည်း ရိုဟင်ဂျာတွေကို ဥပဒေရေးရာစမ်းသပ်မှုတစ်ခုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်သာ သဘောထားမထားသင့်ကြောင်း သတိပေးထားပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာခေါင်းဆောင်တွေ၊ လူငယ်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတွေနဲ့ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာသူတွေရဲ့ အသံတွေကို နိုင်ငံတကာမီဒီယာတွေမှာ ပိုမိုပါဝင်လာစေဖို့ Rohingya Students Network ကို တည်ထောင်သူ Maung Sawyeddollah ကလည်း ကြိုးပမ်းနေပါတယ်။
ရခိုင်ပြည်အတွင်း ပြောင်းလဲလာတဲ့ အခြေအနေ
၂၀၁၇ ခုနှစ်က ရိုဟင်ဂျာတွေအပေါ် စစ်ဆင်ရေးတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ချိန်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင် ရခိုင်ပြည်ရဲ့ စစ်ရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေဟာ သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားပါတယ်။ လက်ရှိမှာ အာရက္ခတပ်တော် (AA) ဟာ ရခိုင်ပြည်ရဲ့ နယ်မြေအများအပြားကို ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။
ဒီအခြေအနေကြောင့် ရိုဟင်ဂျာတွေ နေရပ်ပြန်လာနိုင်ရေး၊ အရပ်သားတွေကို ကာကွယ်ရေးနဲ့ လူသားချင်းစာနာမှုအကူအညီတွေ ပေးအပ်နိုင်ရေးမှာ ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိလာပါတယ်။
အာရက္ခတပ်တော် ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နယ်မြေတွေမှာ ရိုဟင်ဂျာအရပ်သားတွေအပေါ် လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့် ကန့်သတ်တာ၊ အဓမ္မလုပ်အားပေးခိုင်းစေတာ၊ မတရားဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းတာနဲ့ မြေယာသိမ်းယူတာတွေ ရှိနေတယ်ဆိုတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု စွပ်စွဲချက်တွေလည်း ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ ဒီစွပ်စွဲချက်တွေကို သီးခြားစုံစမ်းစစ်ဆေးအတည်ပြုဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ရခိုင်ပြည်မှာ နယ်မြေထိန်းချုပ်မှု ပြောင်းလဲသွားတာဟာ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေရေးရာတာဝန်ရှိမှုကို ပယ်ဖျက်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ICJ မှာ စစ်ဆေးနေတဲ့အမှုဟာ ၂၀၁၆ နဲ့ ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ပတ်သက်ပြီး Genocide Convention အရ မြန်မာနိုင်ငံဆိုတဲ့ နိုင်ငံတော်ရဲ့ တာဝန်ရှိမှုကို စစ်ဆေးနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ဖက်မှာလည်း နေရပ်ပြန်လာမယ့် ရိုဟင်ဂျာတွေရဲ့ လုံခြုံရေးကို ဘယ်သူက အာမခံပေးမလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်း ပေါ်ပေါက်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ဖြေရှင်းနည်းတစ်ခု ရရှိဖို့ နယ်မြေထိန်းချုပ်ထားတဲ့ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တွေနဲ့ပါ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းဖို့ လိုအပ်လာနိုင်ပါတယ်။
ICJ စီရင်ချက်ရဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဘာတွေဖြစ်လာနိုင်သလဲ
ICJ မှာ ရဲတပ်ဖွဲ့၊ စစ်တပ် ဒါမှမဟုတ် စီရင်ချက်ကို ကိုယ်တိုင်အကောင်အထည်ဖော်နိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း မရှိပါဘူး။ မြန်မာစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်တွေကို ဖမ်းဆီးဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဒုက္ခသည်တွေ နေရပ်ပြန်နိုင်ရေးကို တိုက်ရိုက်စီစဉ်ပေးဖို့လည်း ICJ မှာ အာဏာမရှိပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ မြန်မာနိုင်ငံမှာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုနဲ့ပတ်သက်ပြီး တာဝန်ရှိတယ်လို့ ICJ က ဆုံးဖြတ်ခဲ့မယ်ဆိုရင် နိုင်ငံတကာဥပဒေ၊ သံတမန်ရေး၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုနဲ့ စီးပွားရေးဆက်ဆံမှုတွေမှာ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
ပထမအနေနဲ့ Genocide Convention အရ မြန်မာနိုင်ငံကို တာဝန်ခံစေဖို့ ပိုမိုခိုင်မာတဲ့ ဥပဒေရေးရာအခြေခံတစ်ရပ် ရရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ဒုတိယအနေနဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကို တားဆီးကာကွယ်ဖို့နဲ့ အပြစ်ပေးအရေးယူဖို့ တာဝန်ရှိတဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေအပေါ်လည်း ဖိအားတွေ ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်ပါတယ်။
တတိယအနေနဲ့ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တာဝန်ခံမှုဖော်ဆောင်ရေးမှာ သက်ရောက်မှုရှိလာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ICJ နဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာရာဇဝတ်ခုံရုံး (ICC) တို့ရဲ့ လုပ်ပိုင်ခွင့်ဟာ မတူညီပါဘူး။ ICJ က နိုင်ငံတော်တွေရဲ့ တာဝန်ရှိမှုကို ဆုံးဖြတ်တဲ့ တရားရုံးဖြစ်ပြီး ICC ကတော့ နိုင်ငံတကာရာဇဝတ်မှုတွေ ကျူးလွန်တယ်လို့ စွပ်စွဲခံရတဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေကို တရားစွဲဆိုနိုင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ICJ ရဲ့ စီရင်ချက်ထွက်ပေါ်လာရုံနဲ့ မြန်မာစစ်တပ်ခေါင်းဆောင်တွေကို အလိုအလျောက် ဖမ်းဝရမ်းထုတ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ စီရင်ချက်ပါ တွေ့ရှိချက်တွေဟာ နိုင်ငံတကာတာဝန်ခံမှုဖော်ဆောင်ရေးအတွက် ဥပဒေရေးရာသုံးသပ်ချက်နဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေကို ပိုမိုခိုင်မာလာစေနိုင်ပါတယ်။
အာဂျင်တီးနား၊ ဂျာမနီနဲ့ အင်ဒိုနီးရှားအပါအဝင် နိုင်ငံတချို့မှာလည်း Universal Jurisdiction လို့ခေါ်တဲ့ ကမ္ဘာ့ဘယ်နေရာမှာဖြစ်ပွားတဲ့ ရာဇဝတ်မှုအချို့ကို တရားစွဲဆိုနိုင်တဲ့ အခြေခံမူအရ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ရှိနေပါတယ်။
စီးပွားရေးအရလည်း စစ်တပ်နဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းတွေ၊ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ ငွေကြေးကွန်ရက်တွေနဲ့ စစ်ဆင်ရေးတွေကို ထောက်ပံ့ပေးနေတယ်လို့ စွပ်စွဲခံရတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေအပေါ် ပစ်မှတ်ထားပိတ်ဆို့အရေးယူဖို့ တောင်းဆိုမှုတွေ ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်ပါတယ်။
စီရင်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ နိုင်ငံရေးအခက်အခဲတွေ ရှိနေဆဲ
ICJ စီရင်ချက်ကို လက်တွေ့အရေးယူဆောင်ရွက်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့ အကြီးမားဆုံးအတားအဆီးတစ်ခုက နိုင်ငံတကာနိုင်ငံရေး ဖြစ်ပါတယ်။
ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း အပိုဒ် ၉၄ (၂) အရ ICJ စီရင်ချက်ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ဖို့ ပျက်ကွက်တယ်လို့ ယူဆရတဲ့ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအပေါ် အမှုမှာ ပါဝင်တဲ့ အခြားနိုင်ငံက လုံခြုံရေးကောင်စီထံ တင်ပြနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လုံခြုံရေးကောင်စီရဲ့ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံငါးနိုင်ငံမှာ ဗီတိုအာဏာရှိတာကြောင့် အရေးယူဆောင်ရွက်မှုတွေ အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ ခက်ခဲလာနိုင်ပါတယ်။
အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်၊ ရုရှားနဲ့ တရုတ်တို့ထဲက တစ်နိုင်ငံက ဗီတိုအာဏာသုံးခဲ့ရင် လုံခြုံရေးကောင်စီရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်တွေကို တားဆီးနိုင်ပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ တရုတ်၊ ရုရှားတို့အကြား သံတမန်ရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ စစ်ရေးဆက်ဆံမှုတွေ ရှိနေတာကြောင့် ဒီအချက်ဟာ စီရင်ချက်အကောင်အထည်ဖော်ရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လုံခြုံရေးကောင်စီမှာ ဗီတိုအာဏာ အသုံးပြုခံရနိုင်တယ်ဆိုတာနဲ့ နိုင်ငံတကာတာဝန်ခံမှုဖော်ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းစဉ် အဆုံးသတ်သွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီက ပစ်မှတ်ထားပိတ်ဆို့အရေးယူမှုတွေ၊ သံတမန်ရေးကန့်သတ်မှုတွေနဲ့ အခြားတရားဝင်ဆောင်ရွက်မှုတွေကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
တရားမျှတမှုဟာ တရားရုံးအမိန့်နဲ့တင် အဆုံးသတ်လို့မရ
နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက်မှာ ICJ က ချမှတ်မယ့် စီရင်ချက်ဟာ ရိုဟင်ဂျာအရေးအတွက် အရေးကြီးတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စီရင်ချက်ထွက်ပေါ်လာတာနဲ့ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်တွေ နေရပ်ပြန်နိုင်တော့မယ်လို့ မဆိုနိုင်သေးပါဘူး။
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအတွက် အရေးတကြီးလိုအပ်တာက ဒုက္ခသည်တွေ ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိစွာ နေရပ်ပြန်နိုင်ရေး ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့အစည်းတွေအတွက်တော့ စီရင်ချက်ကို လက်တွေ့တာဝန်ခံမှုဖော်ဆောင်ရေးအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ရိုဟင်ဂျာတွေအတွက်တော့ သူတို့ရဲ့ လူမျိုးအမှတ်အသားကို အသိအမှတ်ပြုခံရဖို့၊ နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နဲ့ တန်းတူအခွင့်အရေးတွေ ရရှိဖို့၊ လွတ်လပ်စွာသွားလာခွင့်နဲ့ လုံခြုံရေးရှိဖို့၊ ကြောက်ရွံ့မှုမရှိဘဲ နေထိုင်နိုင်ဖို့တို့က အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်နေပါတယ်။
နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်နဲ့ တန်းတူအခွင့်အရေးတွေ မရှိဘဲ နေရပ်ပြန်ရေးအစီအစဉ်တစ်ခုတည်းနဲ့ ဒီအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ တာဝန်ခံမှုမရှိတဲ့ စီရင်ချက်တစ်ရပ်ကလည်း ကျူးလွန်သူတွေကို ထိရောက်တဲ့ အကျိုးဆက်တွေ မခံစားရဘဲ ဆက်လက်ရှိနေစေနိုင်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးတွေ၊ လူငယ်တွေ၊ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်လာသူတွေနဲ့ အရပ်ဘက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွေကို သူတို့ရဲ့အနာဂတ်နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ချမှတ်ရာမှာ တိုက်ရိုက်ပါဝင်ခွင့်ပေးဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။
နေရပ်စွန့်ခွာခဲ့ရတာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုနီးပါး ကြာမြင့်လာပြီးနောက် ရိုဟင်ဂျာတွေဟာ ကိုယ်ချင်းစာမှု၊ ကြေညာချက်တွေနဲ့ ကတိပေးမှုတွေထက် ပိုမိုလိုအပ်နေပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ လူမျိုးအမှတ်အသားကို အသိအမှတ်ပြုခံရဖို့၊ အခွင့်အရေးတွေ ပြန်လည်ရရှိဖို့၊ တာဝန်ရှိသူတွေကို တာဝန်ခံစေဖို့နဲ့ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ နေရပ်ပြန်နိုင်မယ့် လမ်းကြောင်းတစ်ခု လိုအပ်နေပါတယ်။
တရားရုံးတစ်ခုက ဥပဒေအရ တာဝန်ရှိမှုကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီတရားမျှတမှုကို ရိုဟင်ဂျာပြည်သူတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝထဲအထိ ရောက်ရှိလာစေဖို့ကတော့ နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းရဲ့ လက်တွေ့ဆောင်ရွက်မှုအပေါ် မူတည်နေပါတယ်။
