ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ အငုံ့စိတ်
စစ်အုပ်စုက ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းထားတဲ့ လူထုခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံ ဗြိတိန်ဘုရင် ချားလ်စ်က လက်ဆောင်ပေးပို့ခဲ့တဲ့အကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ရာမှာ စစ်အုပ်စုက သူ့ကို ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းပုံဟာ မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာကြာမြင့်ခဲ့တဲ့ သဘောထားကို ပြန်လည်သုံးသပ်စရာ ဖြစ်လာပါတယ်။
သတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ “အကျဉ်းသူ” လို့ သုံးနှုန်းထားတာနဲ့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို “ဒေါ်စုကြည်” လို့ ရည်ညွှန်းထားတာတွေဟာ လူထုခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအပေါ် စစ်အုပ်စုရဲ့ သဘောထားကို မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်စေပါတယ်။
ဆယ်စုနှစ်များစွာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်ခဲ့သူတစ်ဦးကို စစ်အုပ်စုက ဘယ်လိုရည်ညွှန်းသလဲဆိုတာဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ စစ်တပ်ကြားက နိုင်ငံရေးဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည်သုံးသပ်ဖို့ အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ စစ်တပ်ရဲ့ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းမှုကို အကြိမ်ကြိမ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသူပါ။ သူဦးဆောင်တဲ့ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) က ရွေးကောက်ပွဲမှာ အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပေမဲ့ အာဏာလွှဲပြောင်းမပေးခဲ့တဲ့ သမိုင်းလည်း ရှိပါတယ်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှာ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်မှာလည်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထပ်မံဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ပါတယ်။
ဒေါ်ခင်ကြည်ကနေ စတင်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းကြောင်း
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်ဟာ မိသားစုကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရင်း လူမှုရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထမဆုံး အမျိုးသမီးသံအမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကတော့ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ကြည်ကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ဖို့ မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုကြီးအတွင်း နိုင်ငံရေးလောကထဲ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအချိန်ကစပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရဲ့ သမီးတစ်ဦးဆိုတဲ့ အခန်းကဏ္ဍထက် ကျော်လွန်ပြီး မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုရဲ့ အရေးပါတဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ သူဦးဆောင်တဲ့ NLD ဟာလည်း စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်တဲ့ နိုင်ငံရေးအင်အားစုတစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်လာခဲ့ပါတယ်။
နေဝင်းခေတ်
၁၉၈၈ ခုနှစ် လူထုလှုပ်ရှားမှုနောက်ပိုင်း စစ်တပ်က နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် မေလမှာ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်တဲ့ NLD က အပြတ်အသတ် အနိုင်ရခဲ့ပါတယ်။
ရွေးကောက်ပွဲမှာ NLD က လွှတ်တော်နေရာ ၄၈၅ နေရာအနက် ၃၉၂ နေရာ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စစ်အာဏာပိုင်တွေက ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အတိုင်း အာဏာလွှဲပြောင်းပေးခဲ့ခြင်း မရှိပါဘူး။
ဒီဖြစ်ရပ်ဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်သူတွေက မဲပေးရွေးချယ်ထားတဲ့ ပါတီတစ်ခု အနိုင်ရခဲ့ပေမဲ့ အစိုးရဖွဲ့စည်းပြီး အာဏာရယူခွင့် မရခဲ့ပါဘူး။
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုလည်း ၁၉၈၉ ခုနှစ်ကစပြီး နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နဲ့ ထိန်းသိမ်းခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်းမှာ လွတ်မြောက်လာခဲ့ပေမဲ့ နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြန်လည်ချမှတ်ခံရတာ၊ သွားလာခွင့်နဲ့ နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်ခွင့် ကန့်သတ်ခံရတာတွေကို အကြိမ်ကြိမ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပါတယ်။
ဒီသမိုင်းကြောင်းက စစ်တပ်ရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနဲ့ ပြည်သူတွေရဲ့ နိုင်ငံရေးရွေးချယ်မှုကြားက ပဋိပက္ခကို ထင်ရှားစေပါတယ်။ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပေမဲ့ သူဦးဆောင်တဲ့ ပါတီကို ပြည်သူတွေ ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့ ရလဒ်ကတော့ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းမှာ မှတ်တမ်းတင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။
သန်းရွှေခေတ်
သန်းရွှေ ဦးဆောင်တဲ့ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ နိုင်ငံရေးအရ လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှားခွင့် မရခဲ့ပါဘူး။ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်နဲ့ ထိန်းသိမ်းခံရတာ၊ သွားလာခွင့် ကန့်သတ်ခံရတာနဲ့ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုတွေအပေါ် ဖိအားပေးခံရတာတွေ ဆက်လက်ရှိခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် မြန်မာစစ်တပ်ရဲ့ ဝါဒဖြန့်သတင်းစာတွေနဲ့ ရုပ်သံအစီအစဉ်တွေမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို “ဒေါ်စုကြည်” လို့ ရည်ညွှန်းတာအပြင် ရိုင်းစိုင်းတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေနဲ့ တိုက်ခိုက်ခဲ့တာတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။ စစ်တပ်နဲ့ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်သူတွေကလည်း အဲဒီလို အသုံးအနှုန်းတွေကို သုံးစွဲခဲ့ကြပါတယ်။
စစ်တပ်ရဲ့ သဘောထားကို အထင်ရှားဆုံး တွေ့မြင်ရတဲ့ ဥပမာတစ်ခုကတော့ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမှာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သမ္မတဖြစ်လာနိုင်မှုကို ကန့်သတ်ထားတဲ့ ပုဒ်မ ၅၉ (စ) ပါဝင်နေတာပါ။ အဲဒီပုဒ်မအရ နိုင်ငံခြားသားအိမ်ထောင်ဖက် သို့မဟုတ် သားသမီးရှိသူတွေဟာ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခွင့် မရှိပါဘူး။ ဒီပြဋ္ဌာန်းချက်ဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍအပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ပါတယ်။
“အစ်မကြီး” ကနေ “ဒေါ်စုကြည်” အထိ
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ မင်းအောင်လှိုင်တို့ရဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်ကြည့်ရင်လည်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။ ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲနောက်ပိုင်း သူတို့နှစ်ဦး တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီး လူသိရှင်ကြား မှတ်တမ်းတွေအရ မင်းအောင်လှိုင်က ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို “အစ်မကြီး” လို့ ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကာလမှာ NLD က ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရခဲ့ပေမဲ့ စစ်တပ်ဟာ ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လွှတ်တော်နေရာ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားပြီး အရေးကြီးတဲ့ အာဏာအချို့ကို ဆက်လက်ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် စစ်တပ်နဲ့ အရပ်သားအစိုးရကြားက ဆက်ဆံရေးဟာ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှာ အရေးကြီးတဲ့ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှာ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်တဲ့ စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နဲ့ အရပ်သားအစိုးရခေါင်းဆောင်တွေကို ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ဟာ အမှုများစွာနဲ့ တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရပြီး ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရပါတယ်။
အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို အများပြည်သူ သိရှိနိုင်ဖို့ အခက်အခဲတွေ ရှိနေခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်မှာ ဗြိတိန်ဘုရင် ပေးပို့တဲ့ စာနဲ့ စာအုပ်တွေကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လက်ခံရရှိနေတဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ ထုတ်ပြန်လာတာဟာ အဲဒီလို သတင်းအချက်အလက် ရရှိဖို့ ခက်ခဲနေတဲ့အခြေအနေမှာ လူသိရှင်ကြား ထွက်ပေါ်လာတဲ့ မှတ်တမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသတင်းထုတ်ပြန်ချက်မှာ စစ်အုပ်စုက ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို “ဒေါ်စုကြည်” လို့ ရည်ညွှန်းထားပါတယ်။ အရင်က သုံးနှုန်းခဲ့တဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် သူ့ကို အမည်ခေါ်ဝေါ်ပုံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးခွန်းထုတ်စရာတွေ ရှိလာပါတယ်။
တစ်ချိန်က “အစ်မကြီး” လို့ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့တဲ့ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်တဲ့ စစ်အုပ်စုက အခုလို ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းတာဟာ နေဝင်း၊ သန်းရွှေခေတ်ကနေ ဒီကနေ့အထိ စစ်တပ်ဟာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အပေါ် ဘယ်လောက်အထိ အငုံ့စိတ်ကြီးမားနေသလဲဆိုတာ ပေါ်လွင်စေပါတယ်။