စစ်မီးကြားက အစိမ်းရောင် မျှော်လင့်ချက်

---

​၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ စတင်ခဲ့တဲ့ “၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး” နဲ့အတူ ရခိုင်ပြည်အတွင်းမှာရှိတဲ့ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွေဟာ ရခိုင်ဒေသရဲ့ ဒေသန္တရ နိုင်ငံရေးနဲ့ စစ်ရေး အခင်းအကျင်းကို စံချိန်တင် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ပါတယ်။

 

​အာရက္ခတတပ်တော် (AA) နဲ့ သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ အာရက္ခပြည်သူ့အစိုးရ (ULA) ဟာ စစ်တွေ၊ ကျောက်ဖြူ နဲ့ မာန်အောင် ဆိုတဲ့ မြို့ ၃ မြို့မှအပ ကျန်ရှိနေတဲ့ ရခိုင်ပြည်အတွင်းက မြို့နယ် ၁၄ ခုထက်မကတဲ့ နယ်မြေအများစုကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်လိုက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။

 

​သို့သော် ULA/AA ရဲ့ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအတွင်း မြင်တွေ့ရတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဟာ စစ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနဲ့ တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍတွေမှာတင် ရပ်တန့်မနေခဲ့ပါဘူး။ စစ်ပွဲရဲ့ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်တွေ၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ ပျက်စီးမှုတွေနဲ့ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုတွေကို ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ရခိုင်ပြည်မှာ ULA/AA အစိုးရဟာ “သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး” ကို အရေးပါတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေး မူဝါဒတစ်ရပ်အဖြစ် အလေးအနက်ထား စတင်အကောင်အထည်ဖော် လာခဲ့ပါတယ်။

 

​စစ်မီးလျှံတွေ မငြိမ်းသေးတဲ့ကြားက အရပ်ဘက် အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ရင်း ရခိုင်ပြည်သူတွေရဲ့ ရေရှည် အနာဂတ်အတွက် “စိမ်းလန်းသော အာရက္ခပြည်” (Green Arakkha) ဆိုတဲ့ သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး စီမံကိန်းကြီးတစ်ခု ရခိုင်မြေပေါ်မှာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ မွေးဖွားလာခဲ့ပါတယ်။

 

သစ်တောပြုန်းတီးမှုနဲ့ ပူပြင်းလာသော အာရက္ခမြေ

 

​ရခိုင်ဒေသရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးယိုယွင်းမှုဟာ ခုမှ စတင်ခဲ့တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ စစ်ပွဲတွေ မတိုင်မီကတည်းက သစ်တောပြုန်းတီးမှု၊ စနစ်တကျ မရှိတဲ့ သယံဇာတ ထုတ်ယူမှုတွေနဲ့ ဒီရေတော ပျက်စီးမှုတွေဟာ ဒေသခံတွေအတွက် စိန်ခေါ်မှုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ​ဒါ့အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း ကျရောက်ခဲ့တဲ့ အလွန်အားကောင်းတဲ့ “မိုခါ” (Mocha) ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းကြောင့်လည်း ရခိုင်ပြည်တစ်ဝန်းမှာရှိတဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာ မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ သစ်ကြီးဝါးကြီးတွေ၊ အရိပ်ရပင်တွေနဲ့ ဒီရေတောတွေ ကျိုးပဲ့လဲပြို ပျက်စီးခဲ့ရပါတယ်။

 

​”ရခိုင်မှာ ဒီနောက်ပိုင်း အရမ်းအပူပြင်းလာပါတယ်။ မိုခါဖြစ်ပြီးနောက် အပင်တွေ တော်တော် ဆုံးရှုံးသွားတာကြောင့်လည်း ပိုဆိုးတာလို့ထင်တယ်။ အရိပ်ရပင်တွေ သိပ်မရှိတော့ဘူးပေါ့။ ဒါကြောင့် လူတွေက ရာသီဥတုဒဏ် အရင်ကထက် ခံကြရတယ်။ ပူတယ်။ ရေရှားတယ်။ နောက်ဆက်တွဲမိုးများတယ်။ ရာသီဥတုပိုကြမ်းလာတယ်ပေါ့။ ဒါကြောင့် အပင်စိုက်ဖို့က အရေးကြီးတယ်လို့ ထင်လို့ပါ”​ကျောက်တော်မြို့နယ်က တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူ မဝင်းဝင်းသန်းက

လက်ရှိ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အပြောင်းအလဲနဲ့ ပတ်သက်လို့ မှတ်ချက်ပြုပါတယ်။

​မဝင်းဝင်းသန်းရဲ့ ပြောကြားချက်ဟာ ရခိုင်ပြည်သူတွေ စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်အပြင် အပူဒဏ်၊ ရေရှားပါးမှုဒဏ်နဲ့ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုဒဏ်ကိုပါ ထပ်လောင်း ကြုံတွေ့နေရကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ မီးမောင်းထိုးပြနေတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

​

​ရခိုင်ရဲ့ ပကတိ အခြေအနေ

 

​ဒေသခံတွေရဲ့ ပြောပြချက်တွေအပြင် နိုင်ငံတကာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွေဟာလည်း ရခိုင်ပြည်ရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု အရေးပေါ် အခြေအနေကို ပိုမိုမီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။

 

​ကမ္ဘာ့သစ်တောများ စောင့်ကြည့်လေ့လာရေးအဖွဲ့ Global Forest Watch (GFW) ရဲ့ အချက်အလက်တွေအရ ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ ဧရိယာအားဖြင့် ရခိုင်ပြည်အတွင်း သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှု ဟက်တာ ၂၂၀,၀၀၀ ခန့် (၉ ရာခိုင်နှုန်း) ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး၊ အဲဒီအထဲမှာ မူလသဘာဝသစ်တောကြီးများ (Primary Forest) ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေပါတယ်။

 

အဓိက သစ်တောဖုံးလွှမ်းမှု ဆုံးရှုံးခဲ့တဲ့ မြို့နယ်တွေကတော့ ကျောက်ဖြူ၊ စစ်တွေနဲ့ သံတွဲ မြို့နယ်တို့ဖြစ်ပြီး၊ စစ်ရေး မတည်ငြိမ်မှုတွေ၊ မိုခါမုန်တိုင်းနဲ့ စည်းကမ်းမဲ့ သစ်ခုတ်ယူမှုတွေက အဓိက ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

 

​ဒါ့အပြင် ကုလသမဂ္ဂ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် အစီအစဉ် (UNEP) နဲ့ ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှုအစီအစဉ် (UNDP) တို့ရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံးနဲ့ အထိခိုက်လွယ်ဆုံး ခံရနိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေ စာရင်းမှာ ပါဝင်နေကြောင်း ထောက်ပြထားပါတယ်။

 

အထူးသဖြင့် မိုခါမုန်တိုင်း အပါအဝင် ပြင်းထန်တဲ့ မုန်တိုင်းတွေနဲ့ အပူလှိုင်းဒဏ်တွေဟာ ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်း ဂေဟစနစ်နဲ့ ဒီရေတောတွေကို ပျက်စီးစေခဲ့တာမို့ သဘာဝမုန်တိုင်း တားဆီးပေးတဲ့ မူလ သဘာဝအကာအကွယ်တွေ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်။

 

​”Green Arakkha” (သို့မဟုတ်) အရိပ်ရမြေ ပြန်လည်ဖန်တီးခြင်း စီမံကိန်း

 

​ဒီလိုမျိုး ရာသီဥတု ကမောက်ကမဖြစ်မှုနဲ့ ရဲရဲတောက် လောင်မြိုက်လာတဲ့ အပူဒဏ်ကို ကုစားဖို့အတွက် ULA/AA အစိုးရဟာ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ကို သမိုင်းဝင် ရက်စွဲအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး “Green Arakkha” (စိမ်းလန်းသော အာရက္ခပြည်) စီမံကိန်းကို တရားဝင် စတင်ခဲ့ပါတယ်။

 

​ဒီစီမံကိန်းရဲ့ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်ကတော့ စစ်ပွဲနဲ့ မုန်တိုင်းကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့ရတဲ့ ရခိုင်ပြည်ရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြန်လည်စိမ်းလန်း သာယာလာစေဖို့၊ အပူဒဏ်ကို လျှော့ချဖို့နဲ့ ကမ်းရိုးတန်း ဂေဟစနစ်ကို ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းဖို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

 

စီမံကိန်းကို စနစ်တကျ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့အတွက် အဆင့် ၃ ဆင့် ခွဲခြားပြီး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပါတယ်။  ​

 

ပထမအဆင့် (အိမ်ဝင်းနှင့် ခြံဝင်းအတွင်း စိုက်ပျိုးခြင်း): ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ မိသားစု အိမ်ဝင်း၊ ခြံဝင်းတွေမှာ အရိပ်ရ အပင်တွေနဲ့ သီးပင်စားပင်တွေကို စတင်စိုက်ပျိုးစေခြင်း။

 

• ​ဒုတိယအဆင့် (အများပိုင် နေရာများတွင် စိုက်ပျိုးခြင်း): လမ်းဘေးဝဲယာတွေ၊ စာသင်ကျောင်းတွေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းတွေနဲ့ ဓမ္မာရုံဝင်းတွေ အပါအဝင် အများပြည်သူနဲ့ ဆိုင်တဲ့ နေရာတွေမှာ စုပေါင်းသစ်ပင်စိုက်ပျိုးပွဲတွေ ပြုလုပ်ခြင်း။
• ​တတိယအဆင့် (ဂေဟစနစ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခြင်း): လိုအပ်တဲ့ အရိပ်ရပင်တွေအပြင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွေအတွက် လွန်စွာ အရေးပါတဲ့ ဒီရေတော ပျိုးပင်တွေကို အလုံးအရင်းနဲ့ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးခြင်း။

 

​လူထုလှုပ်ရှားမှုနဲ့ တည်ဆောက်ရေး ယန္တရား

 

​”Green Arakkha” စီမံကိန်းဟာ အထက်ကနေ အောက်ကို အမိန့်ပေးခိုင်းစေတဲ့ ပုံစံမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ ဒေသခံ အများပြည်သူကိုယ်တိုင် ပါဝင်လှုပ်ရှားတဲ့ လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်နဲ့ အကောင်အထည်ဖော်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

 

​ကမ္ဘာ့တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ရံပုံငွေအဖွဲ့ (WWF) ရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေမှာလည်း သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရာမှာ အပင်စိုက်ရုံမျှနဲ့ မလုံလောက်ဘဲ ဒေသခံ ပြည်သူအခြေပြု သစ်တောထိန်းသိမ်းရေးပုံစံနဲ့ ထိန်းသိမ်းမှသာ အပင်တွေ ရှင်သန်နိုင်မယ်လို့ ထောက်ပြထားပါတယ်။ 

 

ULA/AA ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်ဟာ ဒီနိုင်ငံတကာ လမ်းညွှန်ချက်တွေနဲ့ သွားရောက်ကိုက်ညီနေပါတယ်။

 

“ကျွန်တော်တို့ စိမ်းလန်းတဲ့ အာရက္ခပြည်ဖြစ်ဖို့ မြို့နယ်တိုင်းမှာ လူငယ်တွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေ၊ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်တွေနဲ့ လူမျိုးဘာသာတိုင်းနဲ့ လက်တွဲပြီး ဆက်တိုက် အပင်တွေစိုက်နေတာ ဆက်လုပ်နေပါတယ်။ စိတ်ပါဝင်စားပြီး သစ်ပင်စိုက်ချင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေကို အပင်တွေလည်း ထုတ်ပေးနေပါတယ်”လို့ “စိမ်းလန်းစီ” အဖွဲ့က တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက သူတို့ရဲ့ ဆောင်ရွက်ချက်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

 

​ဒီစကားအရ စီမံကိန်းဟာ ဘာသာ၊ လူမျိုး ကွဲပြားမှုမရှိဘဲ ရခိုင်မြေပေါ်မှာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသူ အားလုံးရဲ့ ဘုံအကျိုးစီးပွားအတွက် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေတဲ့ စီမံကိန်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားပါတယ်။

 

​စိန်ခေါ်မှုနဲ့ အနာဂတ် ရေရှည်ထိန်းသိမ်းမှု

 

​သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ အခက်ခဲဆုံး အပိုင်းဟာ အပင်တွေကို ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးတာ မဟုတ်ဘဲ၊ အဲဒီအပင်တွေ သေဆုံးမသွားအောင် “ရေရှည် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခြင်း” ပင် ဖြစ်ပါတယ်။

​

​”ဒါက ဝမ်းမြောက်ကြိုဆိုစရာကောင်းတဲ့ကိစ္စပဲပေါ့။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတာတခုက စိုက်ထားတဲ့အပင်တွေကို ရှင်သန်အောင် ရေရှည်ထိန်းသိမ်းနိုင်ဖို့လိုတယ်။ ကျနော်တို့အရင်ကလည်း ရှိဖူးတယ်။ စိုက်ပြီး အရေးမစိုက်နိုင်တော့ အပင်တွေက နောက်ပိုင်းသေကုန်တာများတာပေါ့။ ရခိုင်မှာ အခု စစ်ရေးကာလလည်းဖြစ်နေတော့ ပိုဆိုးနိုင်မလားပေါ့။ အရင်ရှိခဲ့တဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့တွေတောင် ရပ်ထားပြီး တချို့ဆို အဖွဲ့ပါမရှိတော့တာလေ။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ဒီလိုအခြေအနေမှာ အစိုးရတရပ်အနေနဲ့ အင်တိုက်အားတိုက်လုပ်တာဆိုတော့ အားတတ်စရာပဲပေါ့” လို့ ​အရင်က ဝန်ဖိုက်ဒီရေတော ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဝန်ဖိုက်ဒီရေတော ထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီက ကော်မတီဝင်ဟောင်းတစ်ဦးက ထောက်ပြပါတယ်။

 

​အပင်စိုက်ပျိုးရေးနဲ့ ထိန်းသိမ်းရေးကို ရပ်ရွာအခြေပြု လူငယ်အဖွဲ့အစည်းတွေ အားတက်သရောရှိကြပေမယ့်လည်း ကျွဲ၊ နွား၊ ဆိတ်တွေကို စည်းကမ်းမဲ့ လွှတ်ထားတာတွေကြောင့် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ 

 

​”အချိန်ပြည့်စောင့်မကြည့်နိုင်တဲ့ ကိစ္စပေါ့လေ။ ကျွဲတွေ ၊ နွားတွေက ကားလမ်းမတွေမှာပါ အပြည့်။ တခါတလေ ဆိုင်ကယ်သမားတွေ နွားတွေကို တိုက်မိပြီး ဒုက္ခရောက်ကြတာတောင်ရှိတယ်။ အခုက တနေကုန်ထိုင်ပြီး နွားကျောင်းနေရသလိုဖြစ်နေတာပေါ့လေ။ အခုလိုစည်းကမ်းမဲ့ နွားတွေလွှတ်ထားတာက အပင်တွေအတွက်တင်မက ဒေသခံတွေအတွက်ပါ အန္တရာယ်များလို့ ကြပ်မတ်ဖို့လိုပါတယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွေကိုလည်း ဒီကိစ္စတွေ စနစ်တကျကိုင်တွယ်ပေးဖို့ပြောထားပေမယ့် အခုထိတော့မထူးသေးဘူး။ ကျနော်တို့လည်း နေရာတိုင်းမှာ အချိန်တိုင်း မစောင့်ကြည့်နိုင်ဘူးပေါ့လေ။ ကြည့်နေတဲ့ကြားက စားသွားတာတွေလည်း ရှိတယ်” လို့ မင်းပြားမြို့နယ်၊ နားပဲ့ချောင်းရွာက ကိုဝင်းမြင့်က ပြောပါတယ်။

 

​စစ်ပွဲကြားက တည်ဆောက်ရေးနဲ့ သမိုင်းစာမျက်နှာသစ်

 

​လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ပြင်းထန်နေဆဲဖြစ်တဲ့ ဒေသတစ်ခုမှာ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအနေနဲ့ စစ်ရေးနဲ့ လုံခြုံရေးအပြင် “သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး” ကို ဦးစားပေး စီမံကိန်းအဖြစ် စနစ်တကျ ထည့်သွင်း အကောင်အထည်ဖော်လာတာဟာ ဒေသတွင်းမှာ ထူးခြားပြီး ဘယ်ဒေသမှာမှ မရှိသေးတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

 

​ULA/AA အစိုးရဟာ ရခိုင်ပြည်အတွင်း မြို့နယ် ၁၄ ခုအထိ စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့ရုံတင်မကဘဲ၊ ဒေသခံတွေရဲ့ လူနေမှုဘဝနဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လိုအပ်ချက်ကို ရေရှည်ရည်မှန်းချက် တစ်ရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ပါတယ်။

 

Green Arakkha စီမံကိန်းဟာ သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း သက်သက်မဟုတ်ဘဲ၊ စစ်ပွဲနဲ့ သဘာဝဘေးဒဏ်ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ပျက်စီးနေရတဲ့ ပြည်သူ တွေအတွက် အနာဂတ်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်တဲ့ စိမ်းလန်းသော မျှော်လင့်ချက် သင်္ကေတတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

 

​စစ်ဘေး၊ သဘာဝဘေးတွေကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းခဲ့ရတဲ့ ရခိုင်မြေရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဟာ ULA/AA ရဲ့ ဦးဆောင်မှု၊ ဒေသခံ ပြည်သူတွေရဲ့ အင်တိုက်အားတိုက် ပါဝင်မှုတို့နဲ့အတူ “Green Arakkha” စီမံကိန်းကတစ်ဆင့် ရာသီဥတုဒဏ်ကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်မယ့် အနာဂတ်သစ်ဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း မောင်းနှင်သွားနေပြီ ဖြစ်ပါတော့တယ်။

 

CJ 013